Wstęp
Barwałd Średni to wieś położona w malowniczym regionie Małopolski, w powiecie wadowickim, będąca częścią gminy Kalwaria Zebrzydowska. Jej historia sięga wieków XVI, a jej położenie oraz bogata przeszłość czynią ją interesującym miejscem zarówno dla mieszkańców, jak i turystów. W artykule przedstawimy szczegóły dotyczące położenia, historii oraz komunikacji w tej urokliwej miejscowości, a także znaczące postacie związane z Barwałdem Średnim.
Położenie i ukształtowanie terenu
Barwałd Średni znajduje się w centralnej części Małopolski, mniej więcej w połowie drogi pomiędzy Wadowicami a Kalwarią Zebrzydowską. Jego lokalizacja jest także dogodna w kontekście połączeń z większymi miastami regionu, takimi jak Kraków i Bielsko-Biała. Wieś rozciąga się na kilku wzgórzach, z których najwyższym jest Kamionka, osiągająca wysokość 362 m n.p.m. Drugim pod względem wysokości wzniesieniem jest Ostra Góra (około 350 m n.p.m.), natomiast najniżej położonym punktem jest przysiółek Poddębie (około 279 m n.p.m.). Cała miejscowość usytuowana jest w dorzeczu rzeki Skawy.
Od północy Barwałd Średni graniczy z Wysoką oraz Stanisławiem Górnym i Dolnym, od wschodu z Barwałdem Górnym, od południa z Łękawicą, a od zachodu z Barwałdem Dolnym. Przez wieś przepływa potok Kleczanka, który w przeszłości nosił różne nazwy, takie jak Kliiesscze czy Kleszczówka. Takie ukształtowanie terenu sprawia, że Barwałd Średni jest nie tylko atrakcyjny pod względem krajobrazowym, ale także stanowi miejsce o dużym znaczeniu ekologicznym.
Komunikacja
Barwałd Średni przez wiele lat był kluczowym punktem komunikacyjnym regionu. Wieś leżała na głównej trasie łączącej lanckoroński, barwałdzki i zatorski zamek. W 1777 roku rozpoczęto budowę gościńca wiedeńskiego, który przechodził przez teren osady. Ważnym wydarzeniem w historii komunikacji w Barwałdzie było otwarcie lokalnej linii kolejowej Bielsko-Kalwaria 1 czerwca 1888 roku. Kolej znacząco wpłynęła na rozwój miejscowości oraz umożliwiła mieszkańcom łatwiejszy dostęp do pobliskich miast.
Obecnie przez Barwałd Średni przebiega droga krajowa nr 52, co czyni go dobrze skomunikowanym miejscem. Dzięki temu mieszkańcy mają łatwy dostęp do różnych punktów usługowych oraz atrakcji turystycznych znajdujących się w okolicy.
Historia
Historia Barwałdu Średniego jest bogata i pełna wydarzeń. W XVI wieku wieś została podzielona na trzy części: Barwałd Górny, Dolny oraz Średni. W 1540 roku Barwałd został wykupiony przez króla Zygmunta Starego i stał się częścią królewszczyzny zatorskiej. Starostowie zatorscy wykorzystywali miejscową ludność do wycinki lasu, a drewno transportowano Skawą do Zatora. Na obrzeżach lasu osadzano ludność wołoską oraz jeńców tatarskich, kozackich i rosyjskich.
W XVI wieku starosta barwałdzki Hermion Wierzbowski ustanowił obowiązek płacenia czynszu przez mieszkańców zamiast odpracowywania pańszczyzny na rzecz zamku w Zatorze. W 1665 roku Bębnowski i Janowski zaczęli rugować chłopów z ich ziemi, zakładając własny folwark. XVIII wiek przyniósł zmiany własnościowe – Barwałd Średni należał do rodziny Moszeńskich, a następnie do końca XIX wieku był w posiadaniu Brandysów. W trakcie budowy kolei w 1888 roku trasę wytyczono przez środek posesji, a na miejscu dworu powstał przystanek kolejowy.
Niestety historia Barwałdu Średniego ma również tragiczne momenty. 24 listopada 1944 roku doszło do katastrofy kolejowej, kiedy to pociąg osobowy Zakopane-Kraków zderzył się z niemieckim pociągiem towarowym. W wyniku tego tragicznego wydarzenia zginęło co najmniej 130 osób.
Urodzeni w Barwałdzie Średnim
Barwałd Średni może poszczycić się osobami zasłużonymi dla kultury i religii. Jedną z nich jest Erazm Józef Filek (1907-1976), karmelita bosy oraz duszpasterz w Wilnie i Madziole. W latach 1949-1956 był więźniem sowieckich łagrów w Kazachstanie. Jego życie oraz działalność stanowią ważny element lokalnej historii i tradycji.
Zakończenie
Barwałd Średni to wieś o bogatej historii i wyjątkowym położeniu. Dzięki swojemu urokowi przyciąga turystów oraz mieszkańców szukających spokoju i kontaktu z naturą. Jej historia jest pełna interesujących wydarzeń oraz postaci, które miały wpływ zarówno na lokalną społeczność, jak i na szerszą historię Polski. Położenie tej miejscowości sprawia, że stanowi ona doskonałą bazę wypadową do odkrywania uroków Małopolski oraz jej kulturowego dziedzictwa.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).