Wstęp
„Lokator” (oryg. „Le Locataire”) to francusko-amerykański dreszczowiec z 1976 roku w reżyserii Romana Polańskiego. Film, który powstał na podstawie powieści Rolanda Topora zatytułowanej „Chimeryczny lokator”, przedstawia mroczną i psychologiczną opowieść o obłędzie i izolacji. Głównym bohaterem jest Trelkovsky, Polak z francuskim obywatelstwem, który zmaga się z narastającym poczuciem niepokoju i utraty tożsamości. W artykule przyjrzymy się fabule filmu, jego obsadzie oraz odbiorowi krytyków, aby lepiej zrozumieć fenomen tego dzieła w kontekście kinematografii lat 70-tych.
Fabuła filmu
Akcja „Lokatora” rozgrywa się w Paryżu, gdzie Trelkovsky, grany przez Romana Polańskiego, przeprowadza się do nowego mieszkania. Mieszkanie to ma za sobą tragiczną historię – poprzednia lokatorka popełniła samobójstwo. Już od pierwszych chwil w nowym otoczeniu Trelkovsky doświadcza niechęci ze strony sąsiadów, co potęguje jego uczucie osamotnienia i zagrożenia. Jego interakcje z innymi mieszkańcami budynku są pełne napięcia i niezrozumienia, co prowadzi do stopniowego pogłębiania się jego kryzysu psychicznego.
W miarę upływu czasu Trelkovsky zaczyna identyfikować się z poprzednią lokatorką, co prowadzi go do obsesyjnych myśli o jej losie. Zawodzi się również na poznanej dziewczynie, Stelli, granej przez Isabelle Adjani, co jeszcze bardziej potęguje jego uczucie alienacji. Film ukazuje proces stopniowej dezintegracji psychicznej bohatera, który traci kontakt z rzeczywistością. Przez pryzmat jego doświadczeń widz może dostrzec, jak silne mogą być wpływy otoczenia na stan mentalny jednostki.
Obsada i postacie
„Lokator” to film, w którym dużą rolę odgrywa nie tylko fabuła, ale także obsada aktorska. Roman Polański wciela się w główną rolę Trelkovskiego, a jego kreacja jest jednym z kluczowych elementów dzieła. Isabelle Adjani jako Stella dodaje filmowi nieco światła w mrocznym otoczeniu, jednak ich relacja jest daleka od idealnej i pełnej miłości.
Kolejnymi interesującymi postaciami są pan Zy grany przez Melvyna Douglasa oraz pani Dioz, którą zagrała Jo Van Fleet. Oboje reprezentują różne aspekty ludzkiej natury – od obojętności po manipulację. Bernard Fresson jako Scope oraz Lila Kedrova jako pani Gaderian wzbogacają narrację o dodatkowe warstwy i konflikty. Każda postać wnosi coś do historii Trelkovskiego, tworząc atmosferę niepewności i strachu.
Odbiór filmu
„Lokator” spotkał się z mieszanym odbiorem zarówno wśród widzów, jak i krytyków. Film zebrał około 535 tysięcy widzów we Francji, co świadczy o jego popularności w momencie premiery. W Paryżu odwiedziło go 196 tysięcy osób. Krytycy jednak mieli różne opinie na temat jakości filmu.
Vincent Canby z „The New York Times” określił „Lokatora” jako „najbardziej udany i najbardziej konsekwentny w swym autentyzmie film Polańskiego od lat”. Jego pozytywna recenzja podkreślała umiejętność reżysera w tworzeniu realistycznego świata oraz głęboko ludzkich emocji.
Z kolei Dave Kehr w recenzji dla „Chicago Readera” opisał film jako „okrutną i boleśnie zabawną czarną komedię”, zauważając jednocześnie pewną niejednoznaczność stylu Polańskiego – „gdzieś pomiędzy Franzem Kafką a Williamem Castle”. Z drugiej strony Roger Ebert z „Chicago Sun-Times” wyraził swoje rozczarowanie filmem, uznając go za niewymownie słaby jak na standardy Polańskiego.
Tematyka i symbolika
Tematyka „Lokatora” jest szeroka i wielowarstwowa. Film porusza kwestie alienacji społecznej, obłędu oraz tożsamości. Trelkovsky symbolizuje jednostkę zagubioną w miejskim tłumie, której życie zostaje zdominowane przez lęk i paranoję. Reżyser poprzez wizualne środki wyrazu doskonale oddaje atmosferę Paryża lat 70-tych – miasta pełnego tajemnic i niepewności.
Dodatkowo film można interpretować jako krytykę społeczeństwa konsumpcyjnego oraz obojętności ludzi wobec siebie nawzajem. Relacje międzyludzkie są tu przedstawione jako powierzchowne i pełne nieufności, co potwierdza samotność Trelkovskiego w obliczu tragedii poprzedniej lokatorki.
Zakończenie
<p„Lokator” Romana Polańskiego to film, który pozostaje aktualny nawet dzisiaj. Jego tematyka dotycząca alienacji oraz zagrożenia tożsamości jednostki w obliczu presji społecznej jest uniwersalna i ponadczasowa. Mimo mieszanych recenzji krytyków dzieło to zdobyło sobie rzesze wiernych fanów oraz uznanie jako klasyk kina psychologicznego. Dzięki znakomitej obsadzie oraz mistrzowskiej reżyserii Polański stworzył dzieło nie tylko intrygujące fabularnie, ale również poruszające istotne problemy współczesnego świata.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).