Wstęp
Mojżesz Pikielny, urodzony 25 maja 1869 roku w Jeremczu k. Nowogródka, był wybitnym polskim przemysłowcem pochodzenia żydowskiego. Jego działalność koncentrowała się głównie w Łodzi, gdzie zbudował znaczącą pozycję na rynku włókienniczym. Pikielny nie tylko odniósł sukcesy w biznesie, ale także aktywnie angażował się w życie społeczności żydowskiej, stając się ważną postacią w lokalnym środowisku kulturowym i społecznym. Historia jego życia to nie tylko opowieść o przedsiębiorczości, ale również o tragicznych losach Żydów w Polsce w czasie II wojny światowej.
Rodzina i wczesne życie
Pikielny był synem Todresa Arie, właściciela browaru, i miał liczne rodzeństwo, w tym brata bliźniaka Tobiasza oraz braci Abrama i Jochela, którzy również założyli własną firmę włókienniczą. Rodzinna tradycja przedsiębiorczości miała istotny wpływ na jego późniejsze wybory zawodowe. W młodości Mojżesz uczył się w chederze oraz jeszybocie w pobliskim Mirowie, a także ukończył szkołę rządową. Te doświadczenia edukacyjne przyczyniły się do jego późniejszego rozwoju jako przedsiębiorcy i działacza społecznego.
Rozwój kariery przemysłowej
W 1889 roku Mojżesz Pikielny przyjechał do Łodzi, gdzie wraz z szwagrem Josefem Berem Epsteinem założył przedsiębiorstwo włókiennicze specjalizujące się w produkcji chustek półjedwabnych. Już w kolejnym roku Pikielny prowadził firmę samodzielnie, co świadczyło o jego zdolnościach organizacyjnych i przedsiębiorczych. W 1894 roku, razem z bratem Tobiaszem, otworzył tkalnię wełny w Julianowie (obecnie dzielnica Łodzi), która zatrudniała około 60 tkaczy w 1905 roku. Ich fabryka przy ul. Cegielnianej (obecnie ul. Stefana Jaracza) powstała w 1909 roku i była jednym z większych zakładów włókienniczych w regionie.
Przemiany wojenne i międzywojenne
Po wybuchu I wojny światowej Pikielni wyjechali do Charkowa, gdzie założyli nową fabrykę produkującą tkaniny ubraniowe. Niestety, po rewolucji październikowej ich przedsiębiorstwo zostało upaństwowione. Po powrocie do Łodzi z trudem wznowili produkcję w części pomieszczeń fabrycznych. W okresie międzywojennym ich firma nosiła nazwę Fabryka Wyrobów Wełnianych i Bawełnianych „M. i T. Pikielni”, a od 1923 roku była spółką akcyjną. Z pomocą Eitingonów fabryka odzyskała dawną świetność sprzed wojny. W latach 30. XX wieku Pikielny rozwijał swoją działalność, zakładając skład konsygnacyjny w Warszawie oraz przedstawicielstwo w Tel Awiwie.
Zaangażowanie społeczne
Mojżesz Pikielny był również aktywnym działaczem społecznym i filantropem. Uczestniczył w wielu inicjatywach na rzecz społeczności żydowskiej, m.in. był członkiem zarządu Internatu dla dzieci żydowskich oraz Łódzkiego Żydowskiego Towarzystwa Muzycznego i Literackiego „Hazomir”. W 1912 roku odgrywał kluczową rolę w powołaniu Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich, które patronowało pierwszemu gimnazjum żydowskiemu w Łodzi. Jego zaangażowanie w działalność charytatywną oraz edukacyjną miało duże znaczenie dla rozwoju lokalnej społeczności żydowskiej.
Rodzina i losy podczas II wojny światowej
Mojżesz Pikielny był żonaty z Jettą z Weisagierów i miał dwóch synów: Maksa oraz Williama. Po wybuchu II wojny światowej rodzina zmuszona była uciekać do Warszawy, gdzie zostali uwięzieni w warszawskim getcie. Niestety, losy Mojżesza oraz jego rodziny zakończyły się tragicznie; zginął on w 1943 roku w nieznanych okolicznościach. Jego syn William stracił życie podczas bombardowania we wrześniu 1939 roku podczas ucieczki z Łodzi.
Zakończenie
Mojżesz Pikielny to postać symbolizująca nie tylko przedsiębiorczość Żydów polskich przed II wojną światową, ale również dramatyczne zmiany społeczne oraz kulturowe związane z historią Polski i Europy XX wieku. Jego życie i działalność ilustrują zarówno sukcesy gospodarcze jak i tragedie związane z holokaustem. Pamięć o takich postaciach jak Pikielny jest istotna dla zrozumienia bogatej historii społeczności żydowskiej w Polsce oraz jej wkładu w rozwój kraju.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).