Cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej w Moskwie (Jakimanka)
Cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej, znana również jako Jakimanka, to prawosławna świątynia, która przez wiele lat była ważnym miejscem kultu religijnego w Moskwie. Wzniesiona w 1886 roku w historycznej dzielnicy Jakimanka, cerkiew przeszła długą i burzliwą historię, zakończoną jej zniszczeniem w 1972 roku. Pomimo tego, jej wpływ na lokalną społeczność oraz architekturę rosyjską pozostaje znaczący. W artykule przedstawimy historię tej cerkwi, jej architekturę oraz znaczenie w kontekście kultury prawosławnej.
Historia cerkwi
Historia cerkwi Kazańskiej Ikony Matki Bożej sięga XVII wieku. Pierwsza świątynia została zbudowana w 1660 roku z drewna i nosiła wezwanie św. Mikołaja. Choć oficjalnie nie była określana jako cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej, znajdowała się w niej kopia tego wizerunku, uznawana za cudotwórczą. W 1686 roku do drewnianej cerkwi dodano drugi ołtarz ku czci Kazańskiej Ikony, jednak z czasem okazało się, że budowla ta wymaga pilnych prac renowacyjnych.
W 1690 roku drewniana konstrukcja została rozebrana, a na jej miejscu wzniesiono nową cerkiew murowaną, już pod wezwaniem Kazańskiej Ikony Matki Bożej. Nowa budowla dysponowała ołtarzami dedykowanymi nie tylko Kazańskiej Ikonie, ale także św. Mikołajowi oraz Wprowadzeniu Matki Bożej do Świątyni. W kolejnych latach cerkiew była rozbudowywana i modernizowana: w 1778 roku dodano boczny ołtarz św. Jana Rycerza, który później został przemianowany na ołtarz Podwyższenia Krzyża Pańskiego.
W 1853 roku rozpoczęto kolejną przebudowę świątyni według projektu architekta P. Burienina. Zmiany obejmowały między innymi budowę przedsionka, który połączył oddzielnie stojącą dzwonnicę z nawą przed ołtarzem. Jednak najważniejszą zmianą była decyzja z 1876 roku o całkowitym zburzeniu istniejącej cerkwi i zastąpieniu jej nową budowlą w stylu rosyjsko-bizantyjskim. Projekt nowej cerkwi opracował architekt N. Nikitin, a uroczyste poświęcenie miało miejsce 21 października 1886 roku.
Zmiany w XX wieku
Cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej pełniła swoje funkcje do 1927 roku, kiedy to zdecydowano o jej zamknięciu. W wyniku politycznych i społecznych zmian zachodzących w Rosji w tym okresie, świątynia stała się obiektem działań mających na celu likwidację religijnych instytucji. XVII-wieczna dzwonnica została zburzona, a główna kopuła obniżona i pozbawiona krzyża.
W latach 1929–1935 budynek był wykorzystywany jako muzeum Akademii Górniczej, która znajdowała się nieopodal. W 1935 roku dawną cerkiew przekształcono na kino „Awangard”, co stanowiło kolejny krok w procesie likwidacji tradycyjnych form kultu religijnego. Ostatecznie, w 1972 roku cerkiew została wysadzona w powietrze, a na jej miejscu wybudowano nowoczesny sześciopiętrowy budynek biurowy.
Architektura cerkwi
Cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej była przykładem stylu rosyjsko-bizantyjskiego, który charakteryzował się bogatymi zdobieniami oraz harmonijnymi proporcjami. Budowla posiadała pięć kopuł – jedną centralną oraz cztery mniejsze rozmieszczone w narożnikach świątyni. Tego rodzaju architektura miała na celu nawiązanie do tradycyjnych ruskich cerkwi oraz podkreślenie ich duchowego znaczenia.
Wnętrze cerkwi zdobił dwurzędowy marmurowy ikonostas, który stanowił centralny element przestrzeni kultowej. Ikonostas to bogato zdobiona przegroda oddzielająca nawy od części ołtarzowej i zawierająca ikony przedstawiające postacie świętych oraz sceny biblijne. Użycie marmuru nadawało wnętrzu elegancji i podkreślało rangę miejsca kultu.
Pamięć i upamiętnienie
Pomimo zniszczenia cerkwi Kazańskiej Ikony Matki Bożej, pamięć o niej jest nadal żywa wśród mieszkańców Moskwy oraz miłośników kultury prawosławnej. W 2000 roku po drugiej stronie placu, niedaleko miejsca, gdzie znajdowała się dawna świątynia, zbudowano kaplicę Kazańskiej Ikony Matki Bożej. Kaplica ta ma na celu upamiętnienie zburzonej cerkwi oraz kontynuowanie tradycji związanej z kultem tej ikony.
Kaplica stała się miejscem spotkań dla wiernych i pielgrzymów pragnących oddać hołd Kazańskiej Ikonie Matki Bożej oraz przypomnieć sobie o bogatej historii i tradycji związanej z dawną cerkwią. Działania te są przykładem na to, jak ważne jest utrzymanie pamięci o historycznych miejscach kultu religijnego oraz ich znaczeniu dla lokalnej społeczności.
Podsumowanie
Cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej w Moskwie to nie tylko przykład pięknej architektury rosyjsko-bizantyjskiej, ale również symbol burzliwej historii Kościoła prawosławnego w Rosji. Jej powstanie i zniszczenie odzwierciedlają zmiany zachodzące w społeczeństwie rosyjskim na przestrzeni wieków. Mimo że budowla ta już nie istnieje, jej dziedzictwo żyje dalej poprzez pamięć mieszkańców i nowe inicjatywy mające na celu zachowanie tradycji
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).